Άφησα το κεφάλαιο αυτό τελευταίο γιατί το θεωρώ πολύ σημαντικό για πολλούς λόγους.

Κατ’ αρχήν πρέπει να δικαιολογηθεί η χρήση , αν όχι η κατάχρηση των φαρμάκων λιπασμάτων στην οποία έχουν οδηγηθεί οι καλλιεργητές και συγκεκριμένα και οι αμπελουργοί. Η ανάγκη χρησιμοποίησης τους δεν ήταν άλλη από εκείνη της αύξησης της παραγωγής με κάθε μέσο, λόγω της αυξημένης ζήτησης.

Η ανάγκη αύξησης της παραγωγής δικαιολογείτο εκ του γεγονότος ότι πριν από την απελευθέρωση της αγοράς με την επιβολή δασμών παρεμποδίζονταν οι εισαγωγές λόγω έλλειψης συναλλάγματος και επίσης επειδή το επίπεδο και οι ποσοτικές ανάγκες αποσιωπούσαν ή αγνοούσαν την ανάγκη ποιότητας και της υγιεινής των αγαθών.

Βέβαια το δασμολογικό καθεστώς είχε και τις στρεβλώσεις του, διότι συντηρούσε ένα κλειστό σύστημα, ανεξάρτητο των διεθνών ανταγωνιστικών εξελίξεων, το οποίο όχι μόνο δεν βοηθούσε την παραγωγικότητα αλλά ακόμα και την παραγωγή, πολύ περισσότερο δε την ποιοτική και υγιεινή παραγωγή την οποία ,αγορανομικά , καθιστούσε ασύμφορη. Δεδομένου ότι η χώρα μας δεν διέθετε εύφορες εκτάσεις , υποδομή , τεχνολογία και φθηνή εργασία , για να ακολουθήσει αρχικά τις ευρωπαϊκές και εν συνεχεία τις παγκόσμιες ανταγωνιστικές εξελίξεις, έπρεπε να μας προβληματίσει η αδιέξοδη και στρεβλή αυτή εξέλιξη από πολύ νωρίτερα, επειδή η επιδείνωση ήταν προβλεπόμενη με τη συνεχή νομοτελειακά απελευθέρωση των αγορών .

Θα έπρεπε να ενθαρρυνθεί η ποιοτική και υγιεινή παραγωγή από πολύ νωρίς, δεδομένου ότι η χώρα μας διέθετε όλες τις προϋποθέσεις ανάπτυξης του τομέα αυτού. Η υπεραξία των προϊόντων αυτών, θα αποτελούσε συναλλαγματοφόρο πηγή από εξαγωγές , στον ευρωπαϊκό κυρίως χώρο, που το επίπεδο των χωρών αυτών είχε ανάγκη αυτών των αγαθών. Τα οφέλη στο εμπορικό ισοζύγιο θα επέτρεπαν την εισαγωγή προϊόντων χαμηλού κόστους για κάλυψη των ποσοτικών αναγκών, που για μας , η παραγωγή τους ήταν ασύμφορη.

Η ποιοτική μας παραγωγή, όχι μόνο θα είχε αποφύγει το σημερινό αδιέξοδο , αλλά θα συνέβαλε στην περιφερειακή ανάπτυξη και απασχόληση. Μπορεί να φαίνονται όλα αυτά ουτοπικά, θα επικαλεστώ όμως ένα μόνο παράδειγμα που μπορεί να μας πείσει, έστω και αργά.

Η Ελβετία με την ποιοτική παραγωγή ρολογιών , από πολλά χρόνια πριν, είναι η πλουσιότερη χώρα του κόσμου. Ίσως αναρωτηθεί κανείς , τι σχέση έχουν όλα αυτά με τον αμπελοοινικό τομέα. Μα αυτός καθαυτός ο αμπελοοινικός τομέας , επιβεβαίωσε αυτή την εκτίμηση και ακόμη βρίσκεται στην αρχή.

Θα εξαρτηθεί από εμάς η περαιτέρω ανάπτυξή του. Το παράδοξο αλλά εφικτό είναι ότι 3-4 μικροί παραγωγοί , ανέτρεψαν όλες τις μέχρι τώρα πολιτικές και οικονομικές δοξασίες που καταταλαι-πώρησαν κυρίως την αγροτική οικονομία , τους αγρότες και γενικότερα τη χώρα, με άσκοπους πειραματισμούς. Θα διερωτηθεί κανείς , προς τι η ανάπτυξη στο χαρτί αυτό, φαινομενικά άσχετων προς το θέμα μας αναφορών και παροτρύνσεων.

Υπάρχει όμως κάποιος λόγος. Ο λόγος αυτός δεν είναι άλλος από το ότι δεν θα ασχοληθώ παρακάτω με τη λίπανση και φυτοπροστασία για τη συμβατική καλλιέργεια, για λόγους αρχών και πεποιθήσεων , που εξυπηρετούν και ταυτίζονται με υγιείς οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους.

Θα πρέπει εδώ να αποδείξω σαν ασύμφορη τη συμβατική καλλιέργεια. Κυρίαρχος κανόνας στην οικονομία είναι, με τη μικρότερη θυσία ( δαπάνη ) το μεγαλύτερο αποτέλεσμα ( κέρδος ). Οι δαπάνες στη συμβατική καλλιέργεια είναι σχετικά πολύ μεγαλύτερες, με τη χρήση λιπασμάτων – φυτοφαρμάκων- αρδεύσεων κ.λπ. , σε σχέση με το παραγόμενο προϊόν, το οποίο έχει μηδενικό ή και αρνητικό αποτέλεσμα.

Αυτό συμβαίνει επειδή οι χώρες που διαθέτουν συγκριτικά πλεονεκτήματα ( εκτάσεις, φθηνή εργασία ) και ιδιαίτερα εκείνες που διαθέτουν επίσης υποδομή –έρευνα –τεχνολογία, επιτυγχάνουν κόστος μικρότερο, με συνέπεια να εκτοπίζουν τα μεγαλύτερου κόστους ελληνικά προϊόντα , αυτά της συμβατικής και μη ποιοτικής και υγιεινής παραγωγής.

Είναι γνωστή άλλωστε και πολύ οδυνηρή η κατακρήμνιση της τιμής των σταφυλιών και του κρασιού τα τελευταία χρόνια, λόγω εισαγωγής κρασιών, όχι μόνο από μη ανεπτυγμένες χώρες (Βουλγαρία κ.λπ.), αλλά και από ανεπτυγμένες.

Με δυο λόγια με όσες λιπάνσεις ,φυτοφάρ-μακα, αρδεύσεις κ.λπ. αυξήσουμε την παραγωγή της κατηγορίας αυτής δεν θα είμαστε ανταγωνιστικοί . Να λοιπόν για ποιο λόγο είμαι αντίθετος με τη συμβατική καλλιέργεια την οποία δεν αποδέχομαι και ούτε θα αναφερθώ σ’ αυτή, διότι στόχος μας δεν είναι αυτός. Διαφαίνεται έμμεσα ότι κάποια άλλη μορφή καλλιέργειας πρέπει να επιζητήσουμε και να εφαρμόσουμε, που να μας δίνει καλύτερη σχέση θυσίας – αποτελέσματος και όχι μόνο για σήμερα αλλά και με μελλοντική προοπτική. Πολλοί θα σκεφτούν ότι αναφέρομαι στην λεγόμενη « βιολογική » ή « οικολογική » καλλιέργεια.

Δεν θα εγκλωβιστώ σε όρους όπως αυτοί οι οποίοι προσλαμβάνουν συναισθηματικές διαστάσεις ,τις οποίες πολλοί προσπαθούν να εκμεταλλευτούν .Δεν αποκλείω τους όρους αυτούς όταν το αποτέλεσμα συμπίπτει με τους οικονομικούς στόχους.

Αποκλείω τη συμβατική καλλιέργεια για δυο σοβαρούς λόγους πέραν των άμεσα οικονομικών αρνητικών αποτελεσμάτων. Με τη χρήση λιπασμάτων επιτυγχάνουμε εύχυμα φυτά , άρα ευαίσθητα και ευπρόσβλητα στις φυτονόσους.

Έχουμε λοιπόν μια άμεση οικονομική επιβάρυνση (κόστος λιπασμάτων- φυτοφαρμάκων ) και μια έμμεση από τον μεγάλο αριθμό επεμβάσεων με φυτοφάρμακα που έχουν ανάγκη τα εύχυμα φυτά. Μην ξεχνάμε επίσης το κακό της μόλυνσης του υπόγειου υδατικού ορίζοντα.

Ο άλλος σοβαρός λόγος , είναι ότι με τη χρήση χημικών ουσιών για την καταπολέμηση των επιβλαβών μικροοργανισμών, ο νοήμων άνθρωπος εγωιστικά αγνόησε ότι και οι μη ορατοί μικροοργανισμοί αποτελούν ένα μεγάλο μικρόκοσμο που διέπεται και λειτουργεί με τους ίδιους κανόνες και φυσικούς νόμους όλων των δημιουργημάτων. Αγνόησαν το νόμο της διαιώνισης των ειδών, που βασίζεται στη φυσική επιλογή.

Η χρήση μιας χημικής ουσίας , δεν κάνει τίποτε άλλο από μια δεύτερη τεχνητή επιλογή. Η χρήση μέχρι τώρα δεκάδων τέτοιων ουσιών όχι μόνο δεν κατάφερε να εξαφανίσει τους επιβλαβείς αυτούς μικροοργανισμούς, αλλά δημιούργησε γίγαντες που αν είχαν λόγο θα κάγχαζαν την ανθρώπινη νοημοσύνη λέγοντας ότι «μας κάνατε τόσο ισχυρούς που εμείς θα επιβιώσουμε , ενώ εσείς… ». Τραγικό συμπέρασμα είναι ότι διεταράχθη η βιολογική ισορροπία σε τέτοιο βαθμό που δεν είναι αναστρέψιμη.

Επανερχόμαστε εξετάζοντας μια εναλλακτική μέθοδο καλλιέργειας, η οποία θα επιτυγχάνει όχι μόνο οικονομικούς αλλά και κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και υλικούς στόχους. Οι δυο όροι ποιότητα και υγιεινή εμπεριέχουν την υπεραξία του προϊόντος ( οικονομικό αποτέλεσμα ). Η μικρή στρεμματική απόδοση ταυτίζεται με την ποιότητα και ανθεκτικότητα των σταφυλιών σε φυτονόσους. Η καλλιέργεια σε λοφώδεις εκτάσεις που η αξία τους είναι πολύ μικρή, προσφέρεται για μικρές στρεμματικές αποδόσεις λόγω μη μεγάλης ευφορίας του εδάφους τους.

Η έλλειψη ατμοσφαιρικής υγρασίας και υγρασίας επιφάνειας ,λόγω ρευμάτων αέρος ,δεν ευνοεί την ανάπτυξη φυτονόσων. Ο αριθμός επεμβάσεων για την καταπολέμηση τυχόν σπάνιων αναπτυσσόμενων φυτονόσων είναι ελάχιστος. Τα μέσα καταπολέμησης είναι πάμφθηνα , χωρίς παρενέργειες στους ανθρώπους και τα φυτά.

Ο μικρός κλήρος στην καλλιέργεια αυτής της μορφής , δικαιολογεί μια καλώς αμειβόμενη απασχό-ληση, που θα προέρχεται από την υπεραξία της ποιοτικής και υγιεινής παραγωγής, η οποία έχει δείξει , σε ορισμένες περιπτώ-σεις ότι δεν είναι οριακή.

Ένα παράδειγμα πραγματικό είναι αυτό που συμβαίνει σε ορισμένα Chateau ( γαλλικά κυρίως και όχι μόνο), όπου μια φιάλη κρασιού πωλείται μέσα στο οινοποιείο 50, 70 ,100 ή και 1000 ευρώ.

Βέβαια και εκεί έγινε κάποτε κάποιο ξεκίνημα για να φτάσουν στο σημείο που βρίσκονται σήμερα. Ασφαλώς χρειάζονται πολλά να γίνουν « και προπαντός η γνώση » που λέει και ο ποιητής μας Παλαμάς.

Για να εξαντλήσουμε το θέμα μας, θα αναφερθώ στα μέσα προστασίας, που έχουμε πάμφθηνα στη διάθεσή μας και τα οποία μπορούν να θεωρηθούν προληπτικά, με πολύ καλό αποτέλεσμα. Πρώτον το θειάφι , το οποίο προλαμβάνει αποτελεσματικά το ωίδιο, αν χρησιμοποιηθεί τον κατάλληλο χρόνο.

Πρώτη επέμβαση με 5 kg ανά στρέμμα, σε μέγεθος βλαστών 10 εκ. περίπου και όταν η θερμοκρασία είναι άνω των 15º C για να γίνει εξάχνωση, στην οποία οφείλεται η δράση του θειαφιού. Στην περίοδο αυτή το θειάφι παρεμποδίζει και τη δράση τετρανύχων, και καταπολεμά την ερίνωση (καρούλιασμα των φύλλων) ,επηρεάζει την αύξηση της θερμοκρασίας περί το φυτό ,ευνοεί την ανάπτυξη την περίοδο αυτή που υπάρχουν χαμηλές θερμοκρασίες, ίσως δε, αποφεύγεται οριακός παγετός.

Δεύτερο θειάφισμα με 3 kg ανά στρέμμα γίνεται κατά την περίοδο της άνθησης με σκόνισμα , κάτι που ευνοεί την επικονίαση αλλά και την καρπόδεση, όταν τυχόν οι θερμοκρασίες κατά την περίοδο αυτή είναι χαμηλές. Μετά τον σχηματισμό ραγών καλό είναι να αποφεύγεται η χρήση θειαφιού επί του φυτού διότι οι συνήθεις υψηλές θερμοκρασίες θα επιφέρουν μικρότερα ή μεγαλύτερα εγκαύματα στο φύλλωμα και κυρίως στις ρόγες , δημιουργώντας εσχαρώσεις επί των ραγών με αρνητικές επιπτώσεις.

Έχουμε πολύ καλά αποτελέσματα στο στάδιο αυτό όταν σκορπίσουμε το θειάφι στο βορινό παρά το φυτό μας τμήμα του εδάφους και μάλιστα με ποσότητα 5 kg ανά στρέμμα. Η ποσότητα αυτή θα παραμένει στο έδαφος επί αρκετό καιρό, οι δε συνηθισμένες υψηλές θερμοκρασίες στην περίοδο αυτή θα προκαλούν μια συνεχή εξάχνωση η οποία κυρίως καταστρέφει το ωίδιο .

Οι επεμβάσεις αυτές με θειάφι κατά του ωιδίου , είναι πολύ αποτελεσματικές και δεν θα επιτρέψουν την εγκατάσταση του μύκητα και την ως εκ τούτου δημιουργία υποτυπωδών σχισμών επί των ραγών, όταν αυτές διογκωθούν κατά την περίοδο του περκασμού, που θα ευνοούσαν την εμφάνιση του πιο καταστρεπτικού μύκητα, του βοτρύτη (φαιά σήψη – σάπισμα). Μια άλλη επίσης καταστροφική φυτονόσος είναι ο περονόσπορος.

Η πρόληψη και παρεμπόδιση προσβολής μπορεί να επιτευχθεί με ένα απλό και φθηνό τρόπο, με βορδιγάλειο πολτό. Εδώ πρέπει να διευκρινιστούν δυο πράγματα. Το ένα είναι ποιες συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξή του και από που αρχίζει η πρώτη ή πρώτες προσβολές στο φυτό.

Το δεύτερο είναι εάν ο βορδιγάλειος πολτός έχει μόνο προληπτική δράση, που συνήθως πιστεύεται και μάλιστα διάρκειας επτά ημερών. Υποστηρίζεται ότι για να έχουμε ασφαλή φυτά από προσβολή περονόσπορου, πρέπει να ψεκάζουμε κάθε επτά ημέρες , όσες και η προληπτική του δράση. Μα έτσι, αν υπολογιστεί ο βλαστικός κύκλος των φυτών, ο οποίος διαρκεί 4 – 5 μήνες, δηλαδή 120- 150 ημέρες , υπολογίζεται ότι θα χρειαστούν 17- 20 επεμβάσεις.

Αυτό αποβαίνει ασύμφορο, παρά τη μικρή τιμή του βορδιγάλειου πολτού, από απόψεως δαπάνης , αλλά κυρίως δαπάνης του ψεκαστικού μηχανήματος και εργασίας αλλά και επιβαρυντικό για τα σταφύλια και το περιβάλλον. Μια άλλη άποψη λέει ότι όταν διαπιστώσουμε μια βούλα προσβολής, τότε παρεμβαίνουμε και ανάλογα με την πρόβλεψη του καιρού ( βρο-χοπτώσεις ), επαναλαμβάνουμε τους ψεκασμούς.

Θα θεωρήσω και την περίπτωση αυτή ως μη ασφαλή και αναποτελεσματική, ανεξάρτητα κόστους μικρού ή μεγαλύτερου. Αν εξετάσουμε εδώ, πού βρίσκονται τα σπόρια του περονόσπορου κατά το χειμώνα, υπό ποίες συνθήκες φυτρώνουν οι σπόροι, βλαστάνουν και καρποφορούν και από αυτές τις καρποφορίες προσβάλ-λονται τα φυτά μας, τότε μπορούμε καλύτερα να προσεγγίσουμε το θέμα μας. Έχει λοιπόν διαπιστωθεί ότι οι αρχικοί σπόροι που βρίσκονται στο έδαφος , έχουν πολύ σκληρό περίβλημα, με αντοχή, οι οποίοι σε οποιεσδήποτε συνθήκες , δεν καταστρέφονται. Παλαιοί γεωπόνοι είχαν υποστηρίξει ότι και όταν κατσίκα φάει φύλλα με σπόρους περονόσπορου , θα βγουν ανέπαφοι στην κοπριά της.

Είναι λογικό λοιπόν ότι για να φυτρώσουν αυτοί οι σπόροι, χρειάζονται συνεχή εδαφική υγρασία. Έχω παρατηρήσει ότι όταν υπάρξει συνεχής εδαφική υγρασία 4-5 ημερών, τότε έχουμε σίγουρα πρόβλεψη βλάστησης και καρποφορίας του περονόσπορου. Επειδή η συνεχής υγρασία διέρρηξε το σκληρό κέλυφος (πράγμα συνηθισμένο σε σκληρούς σπόρους ).

Εάν η καρποφορία είναι μεγάλη , τότε η προσβολή μπορεί να είναι καταστροφική ακόμη και όταν οι βλαστοί έχουν μήκος 10 εκ.. Εάν η καρποφορία είναι μικρότερη σε σχέση με την υγρασία , τότε θα έχουμε μια κλίμακα προσβολής, που φθάνει ως τη μια βούλα κυρίως σε νεαρά φύλλα. Δηλαδή η βούλα που μερικοί υποστηρίζουν ότι αποτελεί προειδοποίηση. Αυτό νομίζω πως είναι λάθος. Στην περίπτωση ύπαρξης συνεχούς εδαφικής υγρασίας μέχρι να βλαστήσει και να καρποφορήσει ο μύκητας, έχουμε τη δυνατότητα να παρέμβουμε, ψεκάζοντας προληπτικά πριν την προσβολή.

Έρχομαι τώρα στο δεύτερο μέρος , αυτό της προληπτικής επέμβασης με βορδιγάλειο πολτό η οποία , όπως λέγεται , έχει διάρκεια 7 ημερών και όπως επίσης λέγεται, όταν πριν του 7ημέρου βρέξει, πρέπει πάλι να ψεκάσουμε. Εδώ μ’ αυτή τη λογική, τα 17 ή 20 ραντίσματα, θα γίνουν πολύ περισσότερα. Πάλι δεν λύνεται το πρόβλημα. Εδώ οι φαρμακοβιομηχανίες, με ή χωρίς σύμπραξη, παρουσίασαν τον από μηχανής θεό με τα διασυστηματικά τους και πάει λέγοντας και κάνοντας.

Η παρατήρηση η δική μου επί σειρά ετών, επιβεβαίωσε μια επιπλέον ιδιότητα του βορδιγάλειου πολτού. Με την επίχριση των φύλλων και σταφυλιών ,επιτυγχάνει , με την προσκολλητική ιδιότητα του ασβέστη ή άλλης αλκαλικής ουσίας που έχει την ίδια με τον ασβέστη ή ακόμη μεγαλύτερη προσκολλητικότητα, μια σκληραγώγηση τέτοια , που παρεμποδίζεται η ριζοβόληση του μυκηλίου και αν σε ορισμένες περιπτώσεις επιτευχθεί η απομύζηση χυμών, θα περιοριστεί σε ελάχιστη έκταση, μη ικανή να παρεμποδίσει την κανονική εξέλιξη των φυτών.

Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι το νέο φυλλικό σύστημα που αναπτύσσεται , πρέπει να καλύπτεται με βορδιγάλειο πολτό. Όπως γίνεται κατανοητό, ο χρόνος ανάπτυξης νέας φυλλικής επιφάνειας, που αποτελεί κρίσιμο σημείο, είναι αυτό της άνοιξης, οπότε , με 4 ή 5 ραντίσματα το πολύ , έχουμε διασφαλίσει την παραγωγή και την υγεία φυτών και σταφυλιών.

Μια επιβεβαίωση αυτής της παρατήρησης είναι ότι, όταν τον Σεπτέμβριο ή αρχές Οκτωβρίου, έχουμε συνεχείς βροχοπτώσεις, ο περονόσπορος θα ξεκινήσει πάλι από το έδαφος ακόμα και όταν δεν υπάρχουν προσβολές μέχρι τότε στα φύλλα ή στα σταφύλια. Η έντονη προσβολή θα παρατηρηθεί στα φύλλα κορυφής που δεν είχαν ραντιστεί και καλυφθεί με βορδιγάλειο πολτό, ενώ τα ραντι-σμένα φύλλα δεν παρουσιάζουν καμία προσβολή. « Όπερ έδει δείξαι » που λέγαμε και στη Γεωμετρία τα τότε χρόνια.

Άλλη ασθένεια που προέρχεται από έντομο είναι αυτή των προσβολών από ευδεμίδα. Το έντομο αυτό έχει τρεις ή τέσσερις γενιές.

1. Η πρώτη μέχρι τη δημιουργία ραγών, δεν επηρεάζει καθόλου το αμπέλι αφού για τροφή της καταναλώνει πολύ μικρό αριθμό ανθέων, που σε μερικές περιπτώσεις συμβάλλει στο αραίωμα ορισμένων πυκνόραγων ποικιλιών.

2. Η δεύτερη γενιά παρουσιάζεται πολύ κατάστροφική σε ενδημική μορφή , όταν οι προνύμφες ( τα μικρά σκουληκάκια ) διατρυπούν τις ράγες , αφού το σάρκωμά τους αποτελεί επιθυμητή τροφή. Η τρύπα που θα αφήσουν στη ρόγα θα αποτελέσει είσοδο για τον βοτρύτη, τον μύκητα που δημιουργεί τη σήψη.

3.  Η Τρίτη γενιά , όταν παρουσιαστεί , θα έχει και αυτή το ίδιο αποτέλεσμα με τη δεύτερη. Η καταπολέμηση της ευδεμίδας γίνεται με το βάκιλο της Θουριγγίας , όπως λέγεται. Είναι δεδομένο ότι για να προσδιοριστεί ο χρόνος πτήσης των εντόμων αυτών και η περίοδος ωοτοκίας, τοποθετούνται παγίδες και εάν υπάρχει ικανός αριθμός συλληφθέντων εντόμων, αποφασίζουμε την παρέμβαση με ψεκασμό.

Παρ’ όλα αυτά είναι δύσκολο να αποφύγουμε έστω και λίγες προσβολές, οι οποίες είναι δυνατόν να καταστρέψουν την παραγωγή μας δευτερογενώς από τον βοτρύτη , διότι και μια ρόγα σε κάθε σταφύλι να έχει προσβληθεί από ευδεμίδα, απ’ αυτήν και μόνο η επέκταση του βοτρύτη μπορεί να είναι καταστροφική, όταν υπάρξουν συνθήκες υγρασίας οι οποίες ευνοούν την ανάπτυξή του. Και στην περίπτωση της ευδεμίδας, πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα παρουσιάζει, από κάθε άλλη ουσία, η σκληραγώγηση των φυτών μας με τον βορδιγάλειο πολτό που μπορεί να χαρακτηριστεί ελιξίριο για κάθε νόσο, όπως λέγεται.

Υπάρχει μια λογική σκέψη που ταυτίζεται με τη βιολογική λειτουργία της ευδεμίδας. Αυτή η λογική λέει ότι το έντομο δεν διαθέτει λογική, παρά μόνο ένστικτο.

Τι πάει να πει αυτό; Μα δεν θα αφήσει τα αυγά της εκεί που τα μικρά της δεν θα βρουν εύκολα τροφή και θα κινδυνέψουν. Θα αφήσει τα αυγά της σε εύχυμα φυτά, ίσως του γειτονικού αμπελώνα, που και λιπάσματα έχει χρησιμοποιήσει και εύφορα εδάφη για ανάπτυξη των φυτών και συνεχή βλάστηση θα διαθέτει. Αυτά περί ευδεμίδας.

Ερχόμαστε στον επόμενο ή στους επόμενους μύκητες που κατά σειρά αναπτύσσονται, εάν βέβαια υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες. Πρώτος ο βοτρύτης. Αν δεν βρει σχισμή στη ρόγα, είτε από ωίδιο είτε από ευδεμίδα , δύσκολα αναπτύσσεται.

Μια άλλη περίπτωση απομένει για να αναπτυχθεί και αυτό συμβαίνει, όταν σε πυκνόρραγα σταφύλια , εγκλωβιστεί στο εσωτερικό τους υγρασία και δεν εξατμισθεί επί ώρες. Σ’ αυτή την περίπτωση πολλαπλασιάζεται το μυκήλιό του ( εδώ από μόνο του καταστρέφει την φλούδα της ρόγας) και επεκτείνεται συνέχεια , μέχρι πλήρους καταστροφής του σταφυλιού, κατά μια λογική.

Κατά μια άλλη λογική , ο μύκητας αυτός , όταν υπάρχει σχισμή στη φλούδα, υποβοηθά την εξάτμιση του νερού της ρόγας , με αποτέλεσμα να γίνει συμπύκνωση των σακχάρων και αφού κάνει αυτό το καλό, έπρεπε να του αποδώσουμε ένα τίτλο ευγενείας και να το ονομάσουμε ευγενή σήψη.

Όταν ο βοτρύτης προσβάλλει τα σταφύλια μας στις αρχές της ωρίμανσης (αφού προηγηθούν κάποιες βροχοπτώσεις ), τότε με την παρέμβαση των σακχαρομυκήτων στα εκτεθειμένα σάκχαρα των σχισμένων ραγών, παράγεται αλκοόλη. Η αλκοόλη όμως αποτελεί τροφή των οξοβακτηρίων.

Αν υπάρχει λοιπόν υγρασία στις αρχές της ωρίμανσης, τότε ο αμπελουργός πρέπει να φοβάται δυσμενείς εξελίξεις μέχρι τον τρυγητό. Όπως γίνεται αντιληπτό, η καταπολέμηση με φάρμακα, όλων αυτών των ασθενειών είναι χωρίς αποτελεσματικότητα και με τεράστια όχι μόνο οικονομική επιβάρυνση αλλά και ανθυγιεινή και περιβαλλοντική.

Νομίζω ο τρόπος καλλιέργειας που συνιστώ αποτελεί την καλύτερη λύση, όχι μόνο από απόψεως θυσίας ( δαπάνης), αλλά και από απόψεως αποτελέσματος (κέρδους ) από την υπεραξία των αγαθών αυτών.

Όταν το μέγεθος των βλαστών ξεπεράσει το ύψος των δυο συρμάτων που βρίσκονται στο ταυ (περίπου 50 εκ. ), τότε καλό είναι να περάσουμε όλους τους βλαστούς μέσα σε αυτά τα σύρματα .Επόμενη εργασία είναι το κορφολόγημα των βλαστών.

Σε ορισμένες ποικιλίες που η έκπτυξη των σταφυλιών βρίσκονται στους παρά την βάση οφθαλμούς και κινδυνεύουν τα σταφύλια να παραμείνουν ατροφικά ή πολύ μικρά εκτός αν μας ενδιαφέρει αυτό επειδή η κάθετη κίνηση των χυμών προς την κορυφή των βλαστών τα αποστερεί των αναγκαίων ουσιών , τότε ένα κορφολόγημα των βλαστών θα εξαναγκάσει τροφές να κατευθυνθούν προς τα σταφύλια , μέχρι της έκπτυξης νέων βλαστών από τους πρωτογενείς βλαστούς (παραβλάσταρα ).

Στις ποικιλίες αυτές θα χρειαστεί και ένα δεύτερο κορφολόγημα λίγο πριν της άνθησης ή στις πρώτες ενδείξεις άνθησης , διότι και τότε θα εξαναγκάσουμε τροφές να κατευθυνθούν προς τα σταφύλια για τις ανάγκες ικανής καρπόδεσης και αποφυγής ανθόρροιας.

Για τις ποικιλίες που οι καταβολές γίνονται στον τρίτο ή τέταρτο οφθαλμό και δεν υπάρχει ανάγκη κορφολογήματος σε χαμηλό ύψος των βλαστών και όταν το μέγεθος των σταφυλιών και η καρπόδεση δεν παρουσιάζουν προβλήματα, τότε κορφολογούμε σε μεγαλύτερο μήκος, τόσο ώστε να αποφύγουμε την δημιουργία νέων βλαστών ( παρα βλάσταρα : βλαστοί που εκπτύσσονται από τους οφθαλμούς της νέα κληματίδας ). Με τον τρόπο αυτό και στις δυο περιπτώσεις , έχουμε επιτύχει φυλλικό σύστημα επαρκές για την φωτοσύνθεση και επίσης ικανό να σκιάσει τα σταφύλια.

Η σκίαση των σταφυλιών στις συνθήκες που συνήθως επικρατούν στη χώρα μας ,με μεγάλη ηλιοφάνεια και υψηλές θερμοκρασίες είναι απαραίτητη για να προστατέψουμε τα σταφύλια από εμφανή εγκαύματα ή μη, τα οποία θα καταστρέψουν τα αρώματα που μας είναι απαραίτητα για την παραγωγή ξηρών κρασιών.

Για να γίνει αυτό κατανοητό θα φέρω το παράδειγμα των λευκών ποικιλιών , που το χρώμα των σταφυλιών από πράσινο ή τουλάχιστον πρασινοκίτρινο μετατρέπεται σε έντονο κίτρινο ή ακόμα και σε καφετί. Αυτό δείχνει οπτικά την αλλοίωση όχι μόνο του χρώματος αλλά και των αρωματικών ουσιών που κυρίως βρίσκονται στο εσωτερικό τοίχωμα του φλοιού.

Στις ερυθρές ποικιλίες η επίδραση αυτή μπορεί να μη φαίνεται λόγω χρώματος αλλά τα αρώματα , οπωσδήποτε θα επηρεαστούν λιγότερο ή περισσότερο.

Το ξεφύλλισμα , το οποίο κάποιοι κάνουν , δηλαδή την αφαίρεση φύλλων που βρίσκονται στη βάση των κληματίδων και πλησίον των σταφυλιών ,μπορεί να γίνεται μόνο στο βορινό τμήμα των φυτών ,αλλά γενικά φροντίζουμε να αποφεύγουμε την έκθεση των σταφυλιών στον ήλιο. Τα φύλλα αυτά, εάν εφαρμόσουμε ελεγχόμενο υδατικό στρες των φυτών -κάτι που τελευταία συνίσταται – θα κιτρινίσουν από μόνα τους και δεν θα αποτελούν κίνδυνο διατήρησης υγρασίας στο περιβάλλον των σταφυλιών , μετά από βροχοπτώσεις.

Μια και έγινε λόγος για δημιουργία υδατικού στρες, εφόσον δεν υπάρξει καταστροφή ιστών , τότε μπορεί να είναι ωφέλιμο, ειδικά στην περίοδο της αρχής ωρίμανσης των σταφυλιών, επειδή με τον τρόπο αυτό θα αποφύγουμε τον εμπλουτισμό των ραγών με νερό και την ως εκ τούτου διόγκωσή τους.

Αυτή η διόγκωση έχει δυο αρνητικά αποτελέσματα.

1. Το πρώτο ότι η σχέση χρώματος – εκχυλίσματος –σακχάρων –ξινών –νερού θα αποβεί σε βάρος της ποιότητας.

2. Το δεύτερο επίσης σημαντικό είναι ότι εφόσον γίνει διόγκωση των ραγών, ο φλοιός τους θα γίνει λεπτότερος , άρα πολύ ευαίσθητος σε σχισμές οι οποίες θα επιτρέψουν την εγκατάσταση σε πρώτο στάδιο του μύκητα του βοτρύτη.

Σε δεύτερο στάδιο, όταν δημιουργηθούν τα πρώτα σάκχαρα , οι σακχαρομύκητες θα δημιουργήσουν αλκοόλη και σε τρίτο στάδιο η αλκοόλη θα προσελκύσει βακτήριο του όξους , οπότε η καταστροφή όχι μόνο της ποιότητας αλλά και της παραγωγής θα είναι αναπόφευκτη. Η δημιουργία υδατικού στρες στα φυτά θα έχει επίσης ένα άλλο ωφέλιμο στοιχείο.

Τα φυτά μας δεν θα προσελκύουν υγρό περιβάλλον από βροχή ή δροσιά και δεν θα το διατηρούν.Γεγονός είναι ότι μ’ αυτόν τον τρόπο θα αποφύγουμε το χειρότερο, εάν από νωρίς, στην αρχή ωρίμανσης, υπάρχουν βροχοπτώσεις κάποιας διάρκειας ,οι οποίες θα δημιουργήσουν την αρχή εξέλιξης μυκητολογικών προσβολών που πιο πάνω αναφέραμε.

Εάν ο αμπελώνας μας δεν αρδεύεται , τότε θα πρέπει να δώσουμε μεγάλη σημασία στον εγκλωβισμό του νερού που προέρχεται από τις βροχοπτώσεις κυρίως του χειμώνα ,στο έδαφος. Ο μόνος τρόπος είναι να παρεμποδίσουμε την εξάτμιση που γίνεται από το έδαφος.

Αρχικά η εξάτμιση ξεκινά από το επιφανειακό έδαφος και σιγά σιγά με μικρές ή μεγαλύτερες σχισμές προχωρά σε βαθύτερα στρώματα μέχρι πλήρους αφυδάτωσης του εδάφους. Οι συνέπειες είναι καταστροφικές για τα φυτά μας. Θα μπορούσαμε να αποφύγουμε αυτήν την εξάτμιση, δημιουργώντας μόνωση με κάποιον πρακτικό τρόπο , ώστε να εξασφαλίσουμε υγρασία.

Παραδοσιακός τρόπος ήταν να κάνουμε συνεχή (2 ή 3) φρεζαρίσματα και ιδιαίτερα τα δυο εξ αυτών την άνοιξη και το ένα το καλοκαίρι. Με τον τρόπο αυτό , το ψιλό χώμα ( η σκόνη ) επετύγχανε μια ικανοποιητική μόνωση. Είχε καθιερωθεί δε να λέγεται « δυο οργώματα ισοδυναμούν με ένα πότισμα ».

Σήμερα που διαθέτουμε μηχανήματα θα πρέπει να αξιοποιούμε τέτοιες επιβεβαιωμένες πρακτικές. Εάν λοιπόν εφαρμόσουμε 2 ή 3 φρεζαρίσματα μετά την άνοιξη , τότε εξοικονομούμε μια ποσότητα νερού απαραίτητη για τα φυτά μας.

Εάν διαθέτουμε νερό προς άρδευση, εκτός από αυτήν που αναφέραμε για τον χειμώνα, το χρησιμοποιούμε μόνο για να συμπληρώσουμε ελλιπείς βροχοπτώσεις. Πρέπει να αποφύγουμε με κάθε τρόπο άρδευση κατά τους καλοκαιρινούς μήνες διότι μόνο ζημιά μπορεί να προκαλέσει και ποτέ ωφέλεια .

Εάν ακολουθήσουμε τις καλλιεργητικές φροντίδες που αναφέρθηκαν, σπάνια μπορεί να χρειαστούν αρδεύσεις το καλοκαίρι. Εάν υπάρχουν δυσμενείς συνθήκες τότε μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στάγδην άρδευση ως ελιξίριο ζωής των φυτών, σε δυο περιπτώσεις.

Η μια περίπτωση είναι όταν η θερμοκρασία ανέβει πάνω από 38º – 40 º Κελσίου. Τότε με την ελεγχόμενη στάγδην άρδευση δημιουργούμε εξάτμιση η οποία δεσμεύει την θερμότητα του περιβάλλοντος ( φυσικός νόμος ) και μ’ αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζουμε τα φυτά από εγκαύματα και κυρίως τα σταφύλια.

Δεύτερη περίπτωση είναι , όταν επιδιώκουμε υδατικό στρες , βαδίζουμε στην κόψη του ξυραφιού διότι το επόμενο βήμα είναι η αφυδάτωση, κάτι που πρέπει πάση θυσία να αποφύγουμε. Μιας μικρής διάρκειας άρδευση μπορεί, χωρίς να δημιουργεί αναβλάστηση , να διατηρήσει μια σταθερή αλλά ακίνδυνη κατάσταση , χωρίς να χάνουμε και τα πλεονεκτήματα του υδατικού στρες. Όταν μιλάμε για υδατικό στρες δεν εννοούμε με κανένα τρόπο έλλειψη παντελούς υγρασίας, γιατί αυτό θα απέβαινε διπλά επιζήμιο και διότι τα σταφύλια δεν θα ωρίμαζαν αλλά και τα φυτά μας θα είχαν νέκρωση ιστών. Εννοούμε λοιπόν υδατικό στρες από την πλεονασματική υγρασία.

Με την ευκαιρία ,θα πρέπει να αναφερθούμε στη σχέση φυλλικής επιφάνειας – φορτίου σταφυλιών- εδαφικής υγρασίας –τροφών . Εάν π.χ. έχουμε μικρή φυλλική επιφάνεια σε σχέση με το φορτίο σταφυλιών ,τότε όση υγρασία και τροφές κι αν έχει το έδαφος, η έλλειψη φωτοσύνθεσης θα στερήσει τα σταφύλια μας από τις απαραίτητες ουσίες για σωστή ωρίμανση. Εάν πάλι έχουμε ισχυρή βλάστηση, δηλαδή δυνατότητα φωτοσύνθεσης και τροφές στο έδαφος και δεν υπάρχει η απαραίτητη εδαφική υγρασία , θα έχουμε και πάλι αρνητικά αποτελέσματα. Το ίδιο θα συμβεί όταν δεν υπάρχουν στο έδαφος τα αναγκαία θρεπτικά στοιχεία, οπότε μιλάμε για τροφοπενίες.

Η έλλειψη κάθε στοιχείου από αυτά που έχει ανάγκη το φυτό ,που παρουσιάζεται στα φύλλα και στα σταφύλια , έχει ορισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Κι εδώ αναδεικνύεται ο μοναδικός και μη ανατρέψιμος βασικός κανόνας της βιολογικής ισορροπίας των φυτών, που πρέπει να αποτελεί για τον αμπελουργό ευαγγέλιο. Όσον αφορά τις τροφοπενίες, καλό θα είναι ο αμπελουργός να σχηματίσει ένα άλμπουμ με φωτογραφίες της κάθε τροφοπενίας ή ασθένειας μέχρι να αποκτήσει οπτική μνήμη και εμπειρία.

Φθάνουμε έτσι , με τις παρατηρήσεις μας και τις παρεμβάσεις μας στην εποχή της πλήρους ωρίμανσης των σταφυλιών, που συντελείται σε διάστημα 30-40 ημερών από την αρχή της τελικής διόγκωσης των ραγών και της αλλαγής χρώματος. Πλήρη ωρίμανση εννοούμε το στάδιο κατά το οποίο η σχέση σακχάρων –ξινών – αρωμάτων – χρώματος είναι σε ισορροπία τέτοια , ώστε να έχουμε ποιοτική παραγωγή κρασιού χωρίς να χρειαστούν πρόσθετα. Τα πρόσθετα, όσα από αυτά επιτρέπονται , είναι εφεύρεση των οινολόγων, οι οποίοι καλούνται να οινοποιήσουν σταφύλια κακής αμπελουργικής παραγωγής. Η τυχόν ανισορροπία στη σχέση των ουσιών που προαναφέραμε θα οφείλεται είτε στην ανωριμότητα των σταφυλιών είτε στην υπερωρίμανση ή ακόμα και σε ασθένειες που προσέβαλαν τα σταφύλια ή τα φυτά μας.

Σχεδόν πάντα οι αμπελουργοί επικαλούνται ή εφευρίσκουν κάποιο άλλοθι , κυρίως αυτό των καιρικών συνθηκών. Μα οι καιρικές συνθήκες ποτέ δεν είναι όμοιες. Είναι σαν να πιστεύουμε ότι χωρίς καμία παρέμβαση και προσαρμογές θα μπορέσουμε να πάρουμε κάποια παραγωγή.. Είναι δεδομένες λοιπόν οι παρεμβάσεις του αμπελουργού. Εκείνο που θα μπορούσε να ομολογήσει κανείς είναι ότι δεν είναι τόσο οι καιρικές συνθήκες ,όσο η γωνία των γνώσεων σε σχέση με τη συμπληρωματική της, αυτή της άγνοιας. Δεν μιλούμε εδώ για το απόλυτο , αλλά για το καλύτερο από το καλό . Λίγα λόγια για την ανωριμότητα και την υπερωρίμανση των σταφυλιών.

Την ανωριμότητα μπορούμε να την αποφύγουμε όταν καλλιεργούμε ποικιλίες που ωριμάζουν ασφαλώς στις δεδομένες κλιματολογικές συνθήκες κάθε περιοχής, αλλά και όταν με τις παρεμβάσεις μας και προσαρμογές κάνουμε ανθεκτικά τα φυτά μας και κυρίως τα σταφύλια, σε οψιμότερες για την περιοχή ποικιλίες. Η υπερωρίμανση σημαίνει κατά κανόνα αφυδάτωση των ραγών και κατά συνέπεια την αλλαγή της πυκνότητας του χυμού των ραγών, καθώς επίσης μειώνεται και η απόλυτη τιμή των σακχάρων ( βλ. Ζαγανιάρη ). Μια και μιλάμε για αφυδάτωση των ραγών, ένας παρατηρητικός αμπελουργός θα την διακρίνει όταν οι ρόγες αρχίζουν να μαλακώνουν από την αρχική τους σφριγηλή αφή.

Η υπερωρίμανση πρέπει να αποφεύγεται όταν τα σταφύλια προορίζονται για ξηρό κρασί , διότι πέραν της ανισορροπίας των ουσιών θα έχουν καταστραφεί τα φρουτώδη αρώματα και στη θέση τους θα δημιουργηθούν αρώματα καμένων σακχάρων (μαδεροποίηση), που χαρακτηρίζουν τα γλυκά κρασιά. Με όλη αυτή την περιήγηση στο αμπέλι φθάσαμε στα σύνορα, εκεί που θα γίνει η παράδοση της σκυτάλης στον οινοποιό – οινολόγο. Βέβαια η παράδοση των σταφυλιών γίνεται κυρίως στο οινοποιείο. Στο ενδιάμεσο , μεταξύ τρυγητού και οινοποιείου γίνεται μια « διαπραγμάτευση» που αφορά τη θερμοκρασία των σταφυλιών κατά την ώρα του τρυγητού.

Είναι ένας αμφιλεγόμενος όρος που θέτουν σ’ αυτή τη διαπραγμάτευση οι οινολόγοι. Φαίνεται ότι όλες τις προηγούμενες μέρες που τα σταφύλια δέχονταν υψηλές θερμοκρασίες, αυτές δεν είχαν επίδραση πάνω τους παρά μόνο την ημέρα του τρυγητού .Μήπως πρέπει να αποφευχθεί η ανάπτυξη μεγαλύτερης θερμοκρασίας στα καλάθια ή στο χύμα φορτίο και να οδηγηθούν τα σταφύλια στο οινοποιείο το δυνατόν συντομότερα όπου άμεσα να γίνει η επεξεργασία τους , ο έλεγχος της θερμοκρασίας του χυμού τους;

Ας μου συγχωρεθεί που μπήκα λίγο στα σύνορα του οινοποιού- οινολόγου αλλά το έκανα γιατί και αυτός μπήκε στα σύνορα του αμπελιού. Ας θεωρηθεί η τελευταία παράγραφος μια εύθυμη νότα, γιατί ουσιαστικά πρέπει να υπάρχει παραγωγική συνεργασία αμπελουργού και οινοποιού –οινολόγου αφού πολλοί οινοποιοί τελευταία έγιναν αμπελουργοί και το αντίθετο.

Στη δική μου περίπτωση δικαιολογούμαι περισσότερο γιατί μια ζωή υπήρξα αμπελουργός – οινοποιός.

Η επόμενη εργασία είναι η καλλιέργεια, το φρεζάρισμα του αμπελώνα την Άνοιξη, δηλαδή Φεβρουάριο-Μάρτιο , όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν. Αποφεύγουμε να καλλιεργήσουμε ένα νωπό έδαφος για να αποφύγουμε την « κεραμιδοποίηση » του, που δεν συμβάλλει στον εγκλωβισμό της εδαφικής υγρασίας, κάτι το οποίο πρωτίστως επιδιώκουμε.

Με το φρεζάρισμα καταστρέφουμε τα ζιζάνια τα οποία θα απομείωναν και την αναγκαία για τα φυτά μας υγρασία όπως και τις θρεπτικές ουσίες που έχουν ανάγκη τα φυτά μας. Ενσωματώνονται με το θρυμμάτισμα οι κληματίδες και εμπλουτίζουν το έδαφος με οργανικές ουσίες.

Δημιουργείται το ψιλοχωμάτισμα της επιφάνειας του εδάφους ώστε να συγκρατείται η υγρασία που είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη των φυτών μας. Αναμοχλεύεται το χώμα ώστε να αναπνέει το ριζικό σύστημα και να παίρνει ευκολότερα τις τροφές που χρειάζεται.

Κλάδεμα λοιπόν. Τι ποικιλία κλαδεύουμε, τι ηλικία έχουν τα φυτά μας, ποια η ευφορία του εδάφους και τόσα άλλα που κατά κόρο έχουμε διατυπώσει. Και πάλι γνώμονας και συνιστώσα είναι η βιολογική ισορροπία και το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Αυτή άλλωστε είναι η αξία της παρατήρησης. Αυτήν την παρατήρηση δεν μπορεί κανένας σύμβουλος να υποκαταστήσει. Ερχόμαστε λοιπόν και πάλι σε προσαρμογές. Αίφνης δεν θα πρέπει να κλαδέψουμε πολύ ενωρίς όταν την περιοχή πλήττουν παγετοί. Συνήθεις παγετοί είναι αυτοί, της ακτινοβολίας της θερμότητας του εδάφους σε ανέφελες νύχτες που συμβαίνουν κυρίως σε κλειστά οροπέδια και οι σπάνιοι παγετοί ψυχρών αέριων μαζών που πλήττουν αμπελώνες ευρισκόμενους στις διόδους των ρευμάτων αυτών.

Έχει παρατηρηθεί ότι αφού κλαδέψουμε το φυτό και αρχίσει η δακρύρροια , αυτή εμποδίζει την ανάπτυξη μέχρι να επουλωθεί η πληγή και περνά περίπου μια εβδομάδα για να αρχίσει η διόγκωση των οφθαλμών. Αν ο αμπελώνας μας βρίσκεται σε παγετόπληκτη περιοχή, θα πρέπει να λάβουμε υπ’ όψη μας αυτήν την παρατήρηση και να κλαδέψουμε την κατάλληλη χρονική στιγμή ώστε να αποφύγουμε την καταστροφή των οφθαλμών. Στην περιοχή της Νεμέας οι παγετοί ήταν υπαρκτοί από την αρχαιότητα.

Ο περιηγητής Παυσανίας όταν επισκέφτηκε την Φλιούντα , την πρόγονο πόλη της σημερινής Νεμέας κατέγραψε ότι οι κάτοικοι είχαν αφιερώσει επίχρυση αίγα προς εξευμενισμό του Αστερισμού της Αιγός που τους κατέστρεφε τα αμπέλια.

Παρ’ ότι εδώ δεν ασχολούμαστε με την Αρχαιολογία, καλό είναι να μην ξεχνάμε και την πολιτιστική κληρονομιά μας , η οποία προσδίδει την άυλη αξία στα κρασιά μας, που πολλοί νεόκοποι θα ζήλευαν. Μια και αναφερθήκαμε στους παγετούς καλό είναι να εξαντλήσουμε αυτό το θέμα, αφού αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα στην αμπελοκαλλιέργεια.

Θα δώσω εδώ μια πληροφορία που παραδοσιακά έχει επιβεβαιωθεί από τους Νεμεάτες αμπελοκαλλιεργητές. Είχε παρατηρηθεί ότι όταν τα αμπέλια καλλιεργούντο ( σκάβονταν ) κατά το τέλος του φθινοπώρου επιτυγχάνονταν δυο στόχοι.

Ο ένας ήταν η παρεμπόδιση ανάπτυξης ζιζανίων τα οποία ,κατά την άνοιξη, κοντά στο έδαφος διατηρούσαν υγρασία περιβάλλοντος που ενέτεινε την μείωση της θερμοκρασίας κατά τον παγετό, σε κάτω του μείον ένα ή δυο βαθμών Κελσίου, ικανούς να καταστρέψουν τους ευαίσθητους σε έκπτυξη οφθαλμούς ως και τους μικρούς βλαστούς.

Ένας άλλος στόχος ήταν ότι με τις χειμερινές βροχές το καλλιεργημένο έδαφος στην επιφάνειά του αποκτά μια συνεκτικότητα με την δημιουργία κρούστας η οποία αποτελεί μια εν δυνάμει μόνωση ,παρεμποδίζοντας έτσι την ακτινοβολία της θερμότητας που έχει αποθηκεύσει το έδαφος κατά την διάρκεια της ημέρας και άρα αποφυγή έντονου παγετού.

Ένας άλλος τρόπος τον οποίο αναφέρω με κάποια επιφύλαξη, είναι όταν έχουμε σκονίσει με θειάφι τους νεαρούς βλαστούς, κάτι που συνήθως εφαρμόζουμε για την καταπολέμηση του ωιδίου, τότε είναι ενδεχόμενο, η θερμότητα που δημιουργεί η εξάχνωσή του να μειώσει έστω κατ’ ελάχιστο την πτώση της θερμοκρασίας λόγω παγετού.

Η εξάτμιση της εδαφικής υγρασίας, η εξάτμιση μέσω της φυλλικής επιφάνειας των φυτών , οι περισσότερες ανάγκες κατά την ανάπτυξη των φυτών , οι μεγάλες θερμοκρασίες , οι λίγες βροχοπτώσεις όχι μόνο κατά τον χειμώνα αλλά και αργότερα, τέλος , η μέσω της υγρασίας αφομοίωση των αναγκαίων ουσιών, ιδίως στις ελληνικές συνθήκες και ιδιαίτερα σε ορισμένες περιοχές, πολλές φορές καθιστούν αναγκαία την προσθήκη νερού – υγρασίας.

Επειδή όμως η υγρασία πέραν των ορίων που έχουν ανάγκη τα φυτά , είναι ασφαλώς επιζήμια, όχι μόνο στην ποιοτική παραγωγή , αλλά επειδή ευνοεί την ανάπτυξη αμέσως μυκητο-λογικών ασθενειών , εμμέσως το εύχυμο των σταφυλιών- φύλλων-κλώνων προσφέρεται περισσότερο για εγκατάσταση και πολλαπλασιασμό εντόμων που καταστρέφουν την παραγωγή, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια , λόγω γιγάντωσης των επιβλαβών μυκήτων-εντόμων-ακάρεων κ.λ.π. , θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στην μέσω της υγρασίας διατάραξη της ισορροπίας (εκτενώς θα αναφερθούμε στο κεφάλαιο καταπολέμησης των ασθενειών της αμπέλου.

Για να εξασφαλίσουμε την απαραίτητη υγρασία που χρειάζονται τα φυτά μας, για τους λόγους που αναφέρθηκαν αλλά και για να αποφύγουμε τις επιζήμιες επιπτώσεις της, θα πρέπει να βρεθεί τρόπος ισορροπίας, αλλά ακόμα περισσότερο να μετατρέψουμε αυτές τις κλιματολογικές συνθήκες (λίγες βροχοπτώσεις το χειμώνα – σχεδόν καθόλου το καλοκαίρι – μεγάλη ηλιοφάνεια) σε συντελεστές παραγωγής ακόμη καλύτερης ποιότητας σταφυλιών.

Πριν αναφερθούμε στο πώς – πόσο και πότε θα συμπληρώνουμε την ελλείπουσα υγρασία στο αμπέλι μας ,θα πρέπει να διευκρινισθεί και το άλλο σκέλος από αυτό της υπερβολικής υγρασίας , εκείνο της ελλιπούς υγρασίας, διότι μέχρι σήμερα ακούγονται απαγορευτικές συστάσεις για τις αρδεύσεις.

Όπως τονίστηκε ότι η υπερβολική υγρασία είναι επιζήμιος δεν θα πρέπει να αποσιωπούμε ότι και η έλλειψη της αναγκαίας υγρασίας (σύνηθες φαινόμενο στις ελληνικές συνθήκες) είναι επιζήμια όχι μόνο στην ποιοτική παραγωγή αλλά και καταστροφικές για τα ίδια τα φυτά, όταν η υπερβολική εξάτμιση και οι ανάγκες του φυτού μερικές φορές όταν και επειδή δεν μπορεί να προβλέψουμε τις επόμενες μέσα στη χρονιά κλιματολογικές συνθήκες.

Ένα άλλο που πρέπει να λάβουμε υπ’ όψη μας , είναι το μέγεθος των βροχοπτώσεων όχι μόνο του χειμώνα του χρόνου που διανύουμε αλλά και του προηγούμενου, επειδή οι βροχοπτώσεις του προηγούμενου χρόνου μαζί με τις τυχόν υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού, μας προϊδεάζουν ως προς τον αριθμό των καταβολών, σε ποικιλίες που δεν έχουν σταθερές καταβολές, όπως και για το μήκος των καταβολών αυτών ,που παρεμποδίζουν συνήθως οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού.

Όσον αφορά τις βροχοπτώσεις του χειμώνα που διανύουμε, αυτές επηρεάζουν ασφαλώς την ανάπτυξη των φυτών. Με αυτές τις εκτιμήσεις και τους συνδυασμούς θα πρέπει να προσεγγίσουμε , όσο είναι δυνατό την επίδραση που αυτές μπορεί να επιφέρουν.

Στην περίπτωση που έχουμε μειωμένες βροχοπτώσεις του χειμώνα που διανύουμε και με δεδομένες τις αλλαγές των κλιματολογικών συνθηκών που έντονα θα επηρεάσουν τη χώρα μας και θα εντείνουν το ήδη υπαρκτό δεδομένο των μικρών σε όγκο βροχοπτώσεων,καλό είναι να μας απασχολήσει η άρδευση κατά τον χειμώνα για να συμπληρώσουμε τις λίγες βροχοπτώσεις ,αλλά και για ένα άλλο λόγο πολύ σημαντικό.

Όταν τα φυτά μας διαθέτουν υδατική αποθήκη τότε προσαρμόζουν την εξέλιξή τους ,η οποία έχει ομαλή πορεία ανάπτυξης εν αντιθέσει με τις καλοκαιρινές αρδεύσεις, οι οποίες θα πρέπει να αποφεύγονται διότι δημιουργούν κυματοειδείς εξελίξεις της βλάστησης, με όλες τις φυτοπαθολογικές και ποιοτικές συνέπειες. Οι καλοκαιρινές αρδεύσεις θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν βιασμός.

Οι ανάγκες σε τροφές των φυτών με στόχο την ποιοτική και υγιεινή παραγωγή σταφυλιών και στη συνέχεια κρασιού είναι και εδώ συνάρτηση πολλών παραγόντων όπως έδαφος , κλιματολογικές συνθήκες, ηλικία φυτών, κλάδεμα φυτών , στάδιο ανάπτυξης των φυτών , πάντοτε σε σχέση με την υπάρχουσα υγρασία.

Την υγρασία που είναι αναγκαία διότι ούτε η ανάλυση εδάφους ή η φυλλοδιαγνωστική μπορούν να μας δώσουν έγκυρη πληροφόρηση , μιας και το έδαφος του αμπελώνα μπορεί να είναι πλούσιο σε θρεπτικές ουσίες ή να περιέχει τις απαραίτητες ποσότητες για τα φυτά μας όμως με την έλλειψη υγρασίας δεν υπάρχει η δυνατότητα αφομοίωσης τους, με την περίσσεια δε της υγρασίας τότε είναι δυνατό να έχει γίνει απόπλυση ορισμένων στοιχείων.

Όταν μιλάμε για ποιοτική και υγιεινή παραγωγή σταφυλιών οπωσδήποτε μιλάμε για βιολογική καλλιέργεια η οποία μας δίνει πολύ μικρότερη παραγωγή αλλά παρουσιάζει και μεγαλύτερο κόστος όσον αφορά την κάλυψη του αμπελώνα σε τροφές οι οποίες θα προέρχονται από οργανικές ουσίες.

Στην περίπτωση αυτή η αμπελουργία αυτή καθ’ εαυτή καθίσταται για τον αμπελουργό λόγω των τιμών που προσφέρονται από τους οινοποιούς οι οποίοι είτε δεν αξιοποιούν την ποιοτική αυτή παραγωγή που η υπεραξία θα έδινε μερίδιο στους αμπελουργούς αυτούς, είτε εκμεταλλεύονται τους παραγωγούς επειδή η ζήτηση της ποιοτικής αυτής παραγωγής δεν αποτελεί δυστυχώς συνειδητή θέση περισσοτέρων μεταποιητών, οπότε έχουμε το παράδοξο: η ποιοτική παραγωγή ως συντελεστής ανταγωνιστικότητος δεν εκτιμάται στην χώρα μας με ευθύνη όλων εκτός βέβαια των αμπελουργών , εις τους οποίους την μόνη ευθύνη που μπορεί να τους καταλογίσει κανείς είναι ότι δεν αξιοποιούν μόνοι τους αυτή την ποιοτική παραγωγή , και πάλι όχι διότι θα κερδίσουν σήμερα από την καλλιέργεια του αμπελιού αλλά επειδή με την καθετοποίηση της παραγωγής η υποκρυπτόμενη επιδότηση του οινοποιού θα τους εξασφαλίσει εισόδημα σήμερα και την προοπτική της δίκαιας κατανομής της ποιοτικής αξίας του προϊόντος του αμπελιού.

Από την ομάδα των γνωστών οργανικών ουσιών θα αναφερθώ σε δυο μόνο επειδή πολλές άλλες έχουν καταγραφεί από αξιόλογους θεωρητικούς της γεωπονικής επιστήμης. Η προσθήκη τους γίνεται κατά την διάρκεια του χειμώνα έτσι ώστε να υπάρχει χρονικό περιθώριο αποσύνθεσής τους μέχρι την έκπτυξη των νέων βλαστών την Άνοιξη.

Α) οι κληματίδες του αμπελιού είναι γνωστό ότι περικλείουν αποθησαυρισμό ουσιών εξειδικευμένων στις ανάγκες του.

Εάν τις ομογενοποιήσουμε με το έδαφος ( φρεζάρισμα ) τότε έχουμε μια ανακύκλωση σημαντικής και πλούσιας σε στοιχεία ύλης που είναι δυνατόν να μειώσει δραστικά το κόστος σε σχέση με ισοδύναμα λιπάσματα. Η από ετών ένσταση ότι η χρησιμοποίησή τους υποκρύπτει τον κίνδυνο ότι σαν ξενιστές ασθενειών θα πρέπει να απομακρύνονται και να ρίχνονται στην πυρά πρέπει να εκτιμάται ακραία ( η ουρά του γαιδάρου ) , δεδομένου ότι αυτά καθ’ εαυτά τα πρέμνα είναι καλύτεροι ξενιστές από τις κληματίδες λόγω της ανώμαλης επιφάνειας τους , αλλά και τα φύλλα του αμπελιού που πέφτουν κάτω το φθινόπωρο αποτελούν ασφαλέστερο τρόπο διαχείμασης των επιβλαβών και όχι μόνο οργανισμών.

Εδώ ταιριάζει ένα ανέκδοτο, που χάριν διαλείμματος θα εξιστορήσω. Υπήρχε ένας κτηνοτρόφος , η καλύβα του οποίου είχε γεμίσει ψύλλους. Στην απελπισία του έβαλε φωτιά στην καλύβα. Μακριά κάπως από τις φλόγες θέλησε να δικαιολογήσει την πράξη του και αφού σκέφτηκε λίγο , αναφώνησε: « Μωρέ έκαψα την καλύβα μου αλλά και τους ψύλλους ο διάβολος τους πήρε»

Δίδαγμα : Μην ψάχνουμε ψύλλους στ’ άχυρα! Εάν όμως εξετάσουμε τις σημαντικές ωφέλειες από την ενσωμάτωση και των κληματίδων στο έδαφος τότε ευχερώς θα εκτιμήσουμε τα ασύγκριτα μεγάλα οφέλη.

Αυτά τα οφέλη συνίστανται εκτός από την αδάπανη ανακύκλωση εξειδικευ-μένων τροφών στο αμπέλι, την αλλαγή της δομής του εδάφους η οποία θα διευκολύνει:

α) την αναπνοή του ριζικού συστήματος

β) την κατακράτηση του βρόχινου νερού

γ) την σε βάθος επίδραση του φωτός

δ) την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος ( ανάγκη των επί αντιφυλλοξηρικών υποκειμένων φυτών όπως επισημάνθη προηγουμένως) και τέλος

ε) τον πολλαπλασιασμό των βακτηριδίων και την συντομότερη μετατροπή της οργανικής ουσίας γενικότερα (φύλλα , χόρτα κ.λ.π.) σε ανόργανη.

Β)Τα υποπροϊόντα του οινοποιείου , τα στέμφυλα ή τσίπουρα .Είναι καταφανές ότι όπως και οι κληματίδες αλλά σε πυκνότερη μορφή τα στέμφυλα αποτελούν συμπυκνωμένη ουσία σε εξειδικευμένες τροφές , επειδή υπάρχει μια λογική εξήγηση.

Το αμπέλι υπακούει και αυτό , μόνο στο νόμο της διαιώνισης. Δεν κάνει σταφύλια για τους ανθρώπους τα ζώα και τα πουλιά αλλά σπόρους για να μη χαθεί το είδος του. Ευνόητο είναι ότι οι σπόροι του, τα κουκούτσια , αποτελούν γι’ αυτό την συνισταμένη όλων των δραστηριοτήτων του και κυρίως τον εμπλουτισμό τους με περισσότερες ουσίες.

Εάν κάνουμε την απλή λογική σκέψη ότι ένα κιλό στέμφυλα ( ξηρά ουσία ) που αποτελείται κυρίως από σπόρους προέρχεται από 5 ή περισσότερα φυτά , το ρίξουμε σ’ ένα φυτό καταλαβαίνουμε το μέγεθος του εμπλουτισμού.

Άλλες οργανικές ουσίες είναι αρκετές με μεγαλύτερο κόστος συνήθως .Υπάρχουν περιπτώσεις κατά περιοχή που μπορεί η προμήθεια και το κόστος τοποθέτησής τους να εξετάζεται αναλόγως ( κοπριά , κ.ά.). Έμμεσα πλην σαφώς ανακύπτει ένα ζήτημα που κάποιοι συνιστούν, τη λεγόμενη χλωρά λίπανση.

Είναι ευνόητο ότι όταν έχουμε μειωμένες βροχοπτώσεις, άρα ελλιπή εδαφική υγρασία και όταν επίσης έχουμε μη εύφορα εδάφη, η ανάπτυξη οποιουδήποτε φυτού , έστω και ψυχανθών όχι μόνο δεν είναι επωφελής αλλά καταλήγει ζημιογόνος. Εάν η πρακτική της χλωράς λίπανσης συνίσταται , θα πρέπει να εξετάσουμε που και για ποιους λόγους εφαρμόζεται επωφελώς.

Θα καταλήξουμε στη δικαιολόγησή της όταν έχουμε πολύ εύφορα εδάφη και ισχυρές , θα μπορούσε να πει κανείς, πλεονασματικές βροχοπτώσεις. Τα χόρτα που αναπτύσσονται αφαιρούν και τροφές και υγρασία που πλεονάζουν , με αποτέλεσμα την μη υπερβολική ανάπτυξη των φυτών, που συμβιβάζεται με ποιοτική και υγιεινή παραγωγή.

Είναι γνωστό ότι στην Κεντρική Ευρώπη, όπου υπάρχουν πολλές βροχοπτώσεις( 1000 χιλ.) και εύφορα εδάφη , θεωρούν ότι ποιοτική παραγωγή μπορούν να δώσουν αμπέλια ηλικίας άνω των 8 ετών, που σημαίνει εξάντληση της ευφορίας του εδάφους, αφού δεν μπορούν να αποφύγουν τις βροχοπτώ-σεις με όλα τα συμπτώματα , μη ποιοτικής παραγωγής, κάθε χρόνο.

Ένας άλλος λόγος εφαρμογής της χλωράς λίπανσης είναι η δημιουργία χούμου στα εδάφη αυτά που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, χάριν της διαπνοής του ριζικού συστήματος και την απορρόφηση των βρόχινων υδάτων.

Επειδή και εδώ κυκλοφορούν κάποιοι κανόνες (στρεμματικές αποδόσεις- αρδεύσεις- κλάδεμα – ηλικία φυτών - καταπολέμηση ασθενειών κ.λ.π. ) καλό είναι να εξετάσουμε βαθύτερα όλες αυτές τις φροντίδες, να ξεκινήσουμε δηλαδή από ένα βασικό φυσικό νόμο , αυτόν της « διαιώνισης των ειδών » , είτε της χλωρίδας είτε της πανίδας που βασίζεται στην φυσική επιλογή.

Η ποσοτική παραγωγή όχι μόνο αγνόησε το νόμο αυτό, αντιθέτως τον έστρεψε σε αδιέξοδα , όταν χρησιμοποιώντας μια τοξική κυρίως ουσία με την ψευδαίσθηση ότι θα εξαφανίσει τα επιβλαβή άτομα ( έντομα ) ή κλώνους (μύκητες ), δεν έκανε τίποτα άλλο από το να επιλέγει τεχνητά τα ακόμα ισχυρότερα, δηλαδή δημιούργησε μια δυσμενή ανισορροπία εις όφελος των επιβλαβών, τέτοια ,που υπό εγωιστική περιφρόνηση εγιγάντωσε τους εν πολλοίς αόρατους και μικροσκοπικούς εχθρούς που σήμερα καγχάζουν την ανθρώπινη νοημοσύνη.

Ο φυσικός αυτός Νόμος μια μόνο εφικτή επιλογή μας επιτρέπει. Αυτήν της επιδίωξης της βιολογικής ισορροπίας,από την οποία και χάριν αυτής μπορούμε να επιβιώσουμε , είτε με την παραγωγή υγιεινών προϊόντων είτε σαν περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Με δυο λόγια η διατάραξη αυτής της ισορροπίας είναι δεδομένη.

Το ερώτημα είναι εάν μπορούμε από τη μια μέρα στην άλλη να επιτύχουμε αυτήν την πολυπόθητη ισορροπία.

Κατ’αρχήν οι γνώσεις είναι ο σημαντικότερος συντελεστής στην επιτυχία του στόχου αυτού.

Πρέπει να γνωρίζουμε τη βασική λειτουργία των φυτών , όπως και των εχθρών τους αλλά και των συμμάχων τους και να κάνουμε κάθε φορά τις αναγκαίες προσαρμογές, διότι ποτέ δεν επαναλαμβάνονται ή δεν έχουμε όμοια δεδομένα.