ΦΥΤΑ

Πριν φθάσουμε στη φύτευση του αμπελώνα θα πρέπει να έχουμε μια παράλληλη προετοιμασία που αφορά ένα πολύ σημαντικό μέρος που έχει σχέση με την προμήθεια των φυτών.

Κατ’ αρχήν θα πρέπει να γίνει η ανάλυση του χώματος του αμπελώνα. Εάν το έδαφος είναι ομοιόμορφο τότε και ένα δείγμα εδάφους είναι αρκετό. Εάν όμως έχουμε διαφορετικές συστάσεις που μπορούμε να διακρίνουμε οπτικά, τότε παίρνουμε περισσότερα δείγματα. Η λήψη δειγμάτων γίνεται όταν σε μια κατακόρυφη τομή εδάφους 80 εκ. βάθους λαμβάνουμε χώμα ποσότητος 1-2 κιλά καθ’ όλο το βάθος τομής. Το δείγμα ή τα δείγματα τα δίνουμε για ανάλυση σε ένα εδαφολογικό εργαστήριο από το οποίο θα πάρουμε έγγραφη ανάλυση η οποία θα περιλαμβάνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία του εδάφους, κυρίως δε το Ασβέστιο από το οποίο θα εξαρτηθεί κυρίως η επιλογή του υποκειμένου , επί του οποίου θα εμβολιασθεί η επιθυμητή ποικιλία αμπέλου. Κρίνεται απαραίτητο εδώ να αναφέρουμε ότι η φύτευση αμπέλου , σύμφωνα με την νομοθεσία της Ε.Ε. και κατ’ επέκταση την ελληνική, επιτρέπεται μόνο μετά από χορήγηση άδειας φύτευσης από το Υπουργείο Γεωργίας μέσω των Διευθύνσεων Γεωργικής Ανάπτυξης του Νομού στον οποίο υπάγεται η έκταση προς φύτευση και με ποικιλίες αμπέλου που είναι συνιστώμενες ή επιτρεπόμενες.

Εφ’ όσον έχει γίνει ανάλυση του εδάφους ως προς το ολικό ασβέστιο που περιέχει , προσδιορίζουμε το είδος του υποκειμένου επί του οποίου θα γίνει ο εμβολιασμός με την επιθυμητή ποικιλία αμπέλου.

Υπάρχουν αρκετοί τρόποι εμβολιασμού που κατά περιοχές έχουν -όχι πάντοτε από μελέτη και παρατήρηση - συνηθίσει να εφαρμόζουν οι αμπελουργοί.

Θα αναφερθώ στους επικρατέστερους και από αυτούς τους πιο επιτυχείς -κατά την δική μου παρατήρηση- και οικονομικά συμφερότερους.

1. ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΜΑΓΙΟΡΚΑ

Φύτευση με ανεμβολίαστο υποκείμενο στο χωράφι μας τον χειμώνα (Δεκέμβριο-Ιανουάριο-Φεβρουάριο ) και εμβολιασμός τον Αύγουστο.

- Πρώτη δυσκολία η επιλογή εμβολίων. Συνήθως οι αμπελουργοί όταν αναζητούν εμβόλια σε ένα άλλο αμπέλι τους , πιο ηλικιωμένο ,μπαίνουν στο εξής δίλημμα. Φυτά που είναι παραγωγικά και υγιή από τα οποία θα έπρεπε να κόψουν κληματίδες κατάλληλες για εμβόλια συνήθως φέρουν ένα ή δυο σταφύλια σχεδόν ώριμα , οπότε θα πρέπει να θυσιάσουν τα σταφύλια χάριν των καλών εμβολίων κάτι που υποσυνεί-δητα αποφεύγουν. Έτσι καταφεύγουν σε εμβόλια από φυτά συνήθως ανεπτυγμένα (από παράβεργα πολλές φορές) χωρίς να σκεφτούν ή να ξέρουν ότι στα φυτά αυτά υποκρύπτεται πιθανός εκφυλισμός ή και κλώνοι μη ανταποκρινόμενοι στο στόχο ενός υγιούς και παραγωγικού αμπελώνα.

- Δεύτερη δυσκολία ή μειονέκτημα είναι η ποσοστιαία επιτυχία του εμβολιασμού.

- Τρίτη δυσκολία και υπερβολικό κόστος , η κάθε τρεις- τέσσερις μέρες αποβολή από το υποκείμενο των νεαρών άγριων βλαστών για να διευκολυνθεί η περιμετρική συγκόλληση του εμβολίου και η έκπτυξή του ,διότι είναι δυνατόν να έχει πιάσει το εμβόλιο και να μην αναπτυχθεί.

- Τέταρτη δυσκολία και κόστος η μη ταυτόχρονη έκπτυξη και ανάπτυξη των εμβολίων , οπότε ο κίνδυνος αποκόλλησης του εμβολίου (αέρας, όχι σταθερή συγκόλληση) υποχρεώνει τον αμπελουργό να βρίσκεται μέρα παρ` ημέρα στο νέο αμπέλι για να δένει στον πασσαλίσκο τα φυτά.

-Πέμπτη δυσκολία είναι το κορφολόγημα στο ύψος της διαμόρφωσης των φυτών αλλά και το μεγάλο μεσογονάτιο διάστημα που δεν θα μας επέτρεπε να έχουμε εναλλακτική δυνατότητα επιλογής βραχιόνων στο γραμμικό σύστημα φύτευσης.

-Έκτη δυσκολία είναι όταν κατά την άνοιξη αποκαλύπτουμε το εμβόλιο (ξελάκκωμα) όπου υπάρχει πάντα ο κίνδυνος καταστροφής των εμβολίων είτε από το ξελάκκωμα είτε από τους ανοιξιάτικους παγετούς.

Συμπέρασμα: Το δραχμικό κόστος όλων των εργασιών αυτού του τρόπου είναι πολύ μεγάλο, αλλά μαζί με τις αποτυχίες για τους λόγους που αναφέρθηκαν μικρές ή μεγάλες δεν νομίζω ότι μπορεί να θεωρηθεί ο καλύτερος τρόπος εμβολιασμού. Ένας ακόμη λόγος αποφυγής του τρόπου αυτού , ο οποίος καταγράφεται ως μειονέκτημα, είναι ότι ο εμβολιασμός γίνεται τουλάχιστον 10-15 εκατοστά κάτω από την επιφάνεια του εδάφους , οπότε όταν την άνοιξη παραχωθεί το φυτό , αφ΄ενός μεν συνήθως ριζοβολάει το εμβόλιο και αναπτύσσεται επιπόλαιο ( ευκολότερα ) ριζικό σύστημα (ευπρόσβλητο στη φυλλοξήρα ), αφ΄ ετέρου το εύχυμο σημείο του εμβολιασμού ( εκεί αναπτύσσονται επουλωτικοί ιστοί ) παρουσιάζονται καρκι- νώματα (διογκώσεις ιστών ) ή και έλκονται μύκητες ή έντομα λόγω αυτής της εύχυμης κατάστασης του σημείου συγκόλλησης.

2.ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΣΤΟ ΦΥΤΩΡΙΟ

Η δεύτερη κατηγορία αυτή των ένριζων εμβολιασμένων παράγονται σε φυτώρια αμπέλου που διαθέτουν σχετική άδεια λειτουργίας . Εκεί που υπάρχει το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι τα ελληνικά φυτώρια δεν διαθέτουν μητρικές φυτείες εμβολιοληψίας που να εγγυώνται κλώνους ποικιλιών και το σπουδαιότερο απαλλαγμένους από μια σειρά ιώσεων, που προδιαγράφουν την μη ομαλή εξέλιξη του αμπελώνα και κυρίως την επίσπευση της οικονομικής ζωής τους.

Δυστυχώς στη χώρα μας δεν έχει γίνει μέχρι τώρα καμιά κλωνική επιλογή, ούτε απαλλαγή των εμβολίων από τις καταστροφικές ιώσεις. Ο πατριωτισμός των ελλήνων σε όλη την ιεραρχία τους κόπτεται για τις ελληνικές ποικιλίες ενώ πρόκειται για άγριες ιθαγενείς τύπου Ίνκας και Ατζέκων ,που προσπαθούν να εκπολιτίσουν κάποιοι φιλότιμοι αμπελουργοί που υποκαθιστούν τα κατ’ όνομα ερευνητικά κέντρα, επιτυγχάνοντας το μη χειρότερο με πρακτικούς τρόπους.

Θα αναφερθώ στους πρακτικούς τρόπους, πριν όμως είναι ενδιαφέρον να γίνει λόγος και για την εισαγωγή , κυρίως από Γαλλία , εμβολιασμένων φυτών όχι βέβαια ελληνικών ποικιλιών που για μεν τις ανάγκες των γάλλων αμπελουργών προσφέρονται εγγυημένα φυτά όχι μόνο κλωνικής επιλογής αλλά κυρίως απαλλαγμένων από ιώσεις, ενώ προς τους «ιθαγενείς» της Ελλάδας εξάγεται ότι περισσεύει συνήθως β΄ διαλογής και αμφιβόλου καταλληλότητας και υγιεινής, αν κρίνει κανείς από το πρόσφατο παράδειγμα καταστροφής πολλών αμπελώνων από τέτοιου είδους φυτά. Θα αναφερθώ εδώ στους πρακτικούς τρόπους επιλογής εμβολίων, που θεωρώ σημαντικούς για να εξασφαλίσουμε έστω το μη χειρότερο, στις ανώμαλες ελληνικές συνθήκες. Αισθάνομαι άσχημα όταν χρησιμοποιώ χαρακτηρισμούς. Ας θεωρηθεί ως ανθρώπινη αδυναμία αλλά όχι σαν άλλοθι αδρανοποίησης. Επικαλούμαι την ατομική ευθύνη, την συνιστώ σε όσους γίνεται περισσότερους, γιατί έτσι μπορούμε να βγούμε από τα αδιέξοδα.

Ένας εφικτός τρόπος επιλογής εμβολίων, είναι όταν ο ενδιαφερόμενος αμπελουργός κατά την περίοδο του περκασμού επισκεφτεί ένα αμπελώνα καλλιεργούμενο όσο περισσότερο συστηματικά γίνεται, της ποικιλίας που τον ενδιαφέρει και όταν ο αμπελώνας αυτός είναι μιας ηλικίας 6-8 ετών. Προσδιορίζεται η ηλικία αυτή επειδή τυχόν λανθάνουσες περιπτώσεις ιώσεων θα έχουν εκδηλωθεί, όπως επίσης μπορούμε να διακρίνουμε κλώνους που έχουν ενδιαφέρον από πλευράς πρωιμότητας – καταβολών- κανονικότητας σταφυλιών- μεγέθους ραγών- χρώματος, οπτικά στοιχεία που μπορούν να προσεγγίσουν το ενδιαφέρον μας. Τα πρέμνα αυτά και όσο γίνεται μακριά από τυχόν εμφανώς προσβεβλημένα τα επισημαίνουμε με ένα σπρέι . Από αυτά τα φυτά μπορούμε να πάρουμε ικανό αριθμό εμβολίων με το κλάδεμα του χειμώνα. Αυτά τα εμβόλια σε συνεργασία με τον φυτωριούχο τα δίνουμε για εμβολιασμό σε υποκείμενο που ενδείκνυται σε σχέση με τα στοιχεία ανάλυσης του εδάφους. Τα φυτά αυτά θα είναι έτοιμα για φύτευση την επόμενη Άνοιξη.

Καλό θα είναι , όταν παραλάβουμε τα έτοιμα φυτά, εάν ο φυτωριούχος – και συνήθως αυτό γίνεται- δεν έχει δεματοποιήσει όμοιας ανάπτυξης φυτά, να κάνουμε την εργασία αυτή εμείς. Αυτή η επιλογή θεωρείται σημαντική επειδή όταν φυτέψουμε ανάμεικτα φυτά διαφορετικής ανάπτυξης ή ελλιπούς ριζικού συστήματος, τότε δίδεται η ευκαιρία διαφορετικής ανάπτυξης με αποτέλεσμα τα φυτά μεγαλύτερης ανάπτυξης να κυριαρχήσουν ανταγωνιστικά ( φυσικός νόμος ), επειδή το ριζικό τους σύστημα θα εκμεταλλευτεί και το χώρο του γειτονικού μικρής ανάπτυξης φυτού, οπότε δεν μπορούμε να έχουμε ισόρροπη ανάπτυξη και παραγωγή και μάλιστα όταν στόχος μας είναι η ποιοτική παραγωγή, διότι τα ανεπτυγμένα φυτά θα έχουν μεγαλύτερη παραγωγή έναντι της μικρής ανάπτυξης οπότε ο μέσος όρος της συνολικής παραγωγής θα έχει υποβαθμιστεί.

I) Φύτευση τον χειμώνα στο χωράφι, ένριζου εμβολιασμένου φυτού. Εδώ παρατηρούμε μια σειρά πλεονεκτημάτων.

α) Έχουμε επιλέξει πριν από τον χειμώνα τα πιο υγιή και παραγωγικά φυτά από τα οποία παίρνουμε εμβόλια (ευχερής εμβολιοληψία ) τα οποία δίνουμε στο φυτωριούχο. Τον χειμώνα κατά τη φύτευση επιλέγουμε τα φυτά που δεν μας ικανοποιούν και δεν τα φυτεύουμε.

β) Η επιτυχία του τρόπου αυτού στη ριζοβόληση και ανάπτυξη των φυτών αγγίζει το απόλυτο ( αποτυχία από τεχνικούς λόγους λιγότερο από 1ο/οο)

γ) Η ανάπτυξη των φυτών παρουσιάζει το επιθυμητό των μικρών μεσογονατίων διαστημάτων οπότε δίνεται η ευχέρεια την επόμενη άνοιξη , όταν έχουμε φυτά ύψους μεγαλύτερου της διαμόρφωσης (0,80-1,20 μ.) και τα έχουμε κλαδέψει μέχρι το ύψος αυτό ( συνήθως 0,10 μ. πιο κάτω από το πρώτο σύρμα ), να αφήσουμε 4-5 βλαστούς για επιλογή των κατάλληλων βραχιόνων και ενωρίς γκρεμίζουμε (όταν έχουν 2-3 εκατοστά μήκος ) όλους τους προς τα κάτω βλαστούς.

Ένα άλλο στοιχείο που δε λαμβάνεται υπ’όψιν στη Μαγιόρκα είναι ότι το εμβόλιο όταν αναπτύσσεται τον επόμενο της φύτευσης χρόνο με δεδομένο μιάς χρονιάς ριζικό σύστημα , ξεγελάει τους αμπελουργούς με τη μεγάλη του ανάπτυξη και το βάζουν νωρίτερα των δυνατοτήτων του σε καρποφορία ( με ολόκληρους βραχίονες ). Τότε έχουμε ένα ισχυρό σοκ των φυτών σε αντίθεση με τη φυσιολογική και ισορροπημένη ανάπτυξη ριζικού συστήματος και υπέργειου τμήματος στο φυτεμένο με εμβολιασμένα φυτά.

Θα πρέπει να αναφερθεί εδώ ότι αν αγνοήσουμε την παράλληλη ανάπτυξη του ριζικού και του υπέργειου τμήματος του φυτού θα επιτείνεται συνέχεια το πρόβλημα . Η διαφορά πάχους υποκειμένου-εμβολίου φυτού θα γίνεται όλο και μεγαλύ-τερη με την πάροδο των χρόνων ,οπότε σαν μόνιμη χαραγή θα παρεμποδίζεται η παράλληλη ανάπτυξη του ριζικού συστήμα-τος και θα μικραίνει η παραγωγική ζωή των φυτών ή ακόμη θα έχουμε ολοκληρωτική καταστροφή των ιστών του υπέργειου τμήματος και το θάνατό τους.

Είναι εμφανείς οι διαφορές του κόστους εγκατάστασης , της επιτυχίας αλλά και της συνέχειας στη ζωή των φυτών.

II) Ανάπτυξη των νεαρών φυτών σε θερμοκήπιο (σε κυπελλάκια) . Φύτευση την πρώτη Άνοιξη (Μάιος –Ιούνιος ).

Αυτό σημαίνει ότι ο εμβολιασμός γίνεται τον Φεβρουάριο και η φύτευση το Μάιο. Στον τρόπο αυτό είναι απαραίτητο το πότισμα των νεαρών φυτών τα οποία φυτεύονται με βλαστάρι- εμβόλιο 30 περίπου εκατοστών.

Η επιτυχία του τρόπου αυτού είναι 100% διότι εάν την πρώτη εβδομάδα μετά τη φύτευση διαπιστωθεί ξήρανση ελάχιστων φυτών μπορούμε να τα αναπληρώσουμε με φυτά που έχουμε προβλέψει να κρατήσουμε για το λόγο αυτό.Η ανάπτυξη των φυτών με τον τρόπο αυτό είναι το ίδιο ικανοποιητική με τον δεύτερο τρόπο (εμβολιασμένα ένριζα φυτεμένα το Χειμώνα) .

ΦΥΛΛΟΞΗΡΑ

Επειδή ένα από τα σύγχρονα προβλήματα στον αμπελώνα τα τελευταία χρόνια είναι αυτό της εμφάνισης της φυλλοξήρας , εντόμου απομυζητικού του ριζικού συστήματος των φυτών –που κατέστρεψε τους ευρωπαϊκούς αμπελώνες – είναι αναγκαίο να ασχοληθούμε εκτενέστερα με το πρόβλημα αυτό.

Το έντομο φυλλοξήρα που εισήχθη από την Αμερική προκάλεσε πολύ σοβαρές επιπτώσεις στους αμπελώνες απ’ ότι ο πρώτος εισαχθείς επίσης από Αμερική περονόσπορος (μύκητας) . Οι ασθένειες αυτές ακόμα δεν έχουν αντιμετωπιστεί επιτυχώς τουλάχιστον στην Ελλάδα λόγω παντελούς έλλειψης ερευνητικής υποδομής για τις ελληνικές ποικιλίες αμπέλου. Το πρόβλημα συνίσταται στο ότι καλούμεθα να εμβολιάσουμε επί αμερικανικών υποκειμένων ελληνικές ποικιλίες αμπέλου.

Το πρώτο που εξετάζεται και έχει ευτυχώς επιλυθεί είναι το κατάλληλο υποκείμενο εν σχέσει με το εδαφικό ασβέστιο. Το σημαντικότερο όμως πρόβλημα συνίσταται στην συμβατότητα υποκειμένου και ποικιλίας αμπέλου (εμβολίου).

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν δεδομένα που να προσδιορίζουν την κλίμακα συμβατότητας υποκειμένου- εμβολίου η οποία να ξεκινάει από την μεγαλύτερη, ποτέ όμως απόλυτη, μέχρι απόρριψης του εμβολίου. Δυστυχώς στη Νεμέα έχουν παρουσια- στεί και αυτά τα φαινόμενα παντελούς ή μη απόρριψης των εμβολίων ,με τεράστιες ζημιές για τους αμπελουργούς. Η σχέση συμβατότητας υποκειμένου – εμβολίου παρουσιάζεται κατά κανόνα σαν σχέση πάχους υποκειμένου – εμβολίου. Παρατηρούμε δηλαδή ότι το πάχος του υποκειμένου υστερεί λιγότερο ή περισσότερο από το πάχος του εμβολίου, κάτι που δεν συνέβαινε στις γηγενείς αυτόριζες ποικιλίες αμπέλου.

Οι συνέπειες αυτής της ανομοιομορφίας υποκειμένου – εμβολίου είναι σημαντικές μέχρι καταστροφικές για τον ίδιο τον αμπελώνα. Είναι γνωστό ότι οι τροφές – ουσίες που έχει ανάγκη το φυτό μας αντλούνται υπό μορφή υδατικού διαλύματος από το ριζικό σύστημα , οδηγούνται μέσω του κορμού στο φυλλικό σύστημα όπου γίνεται η φωτοσύνθεση και εν συνεχεία διανέμονται σε όλα τα μέρη του φυτού μηδέ εξαιρουμένου και του ριζικού συστήματος για την ανάπτυξή του , μέσω του φλοιού.

Η κάθοδος των χυμών προς το ριζικό σύστημα παρεμποδίζεται κατά ένα μέρος μικρότερο ή μεγαλύτερο , ανάλογα με τη διαφορά πάχους υποκειμένου – εμβολίου, επειδή το σημείο εμβολιασμού επενεργεί σαν μόνιμη χαραγή , με αποτέλεσμα να κατακρατούνται στο υπέργειο τμήμα του φυτού περισσότερες τροφές. Δεν γίνεται δηλαδή ισομερής κατανομή τροφών μεταξύ υπέργειου τμήματος και ριζικού συστήματος.

Αποτέλεσμα αυτού είναι η μη παράλληλος ανάπτυξη του ριζικού συστήματος εν σχέσει με την υπερανάπτυξη του υπέργειου τμήματος.